چرخه قاعدگي طبيعي:

- يک زن بطور طبيعي هر 22 تا 35 روز يکبار قاعده ميشود. (بطور متوسط 28 روز يکبار)

- نخستين قاعدگي (MENARCHE) معمولا در سن 9 تا 16 سالگي روي ميدهد.(بطور متوسط در سن 13-12 سالگي)

- نخستين قاعدگي معمولا 2 سال پس از ظهور و رشد سينه ها و 6-4 ماه بعد از رشد موهاي زير بغل و ناحيه تناسلي آغاز ميگردد.

- قاعدگي در سن 60-45 سالگي متوقف ميگردد که يائسگي ناميده ميگردد.

- چرخه قاعدگي در دختران تازه به بلوغ رسيده نامنظم ميباشد که به مرور زمان منظم ميگردد. سيکل قاعدگي در دختران نوجوان از 21 روز تا 45 روز متغيير ميباشد.

- چرخه قاعدگي در آستانه يائسگي نيز نامنظم ميگردد.

- قاعدگي طبيعي 7-3 روز بطول مي انجامد.

- بطور طبيعي در هر قاعدگي 35 تا  80 ميلي ليتر خون از بدن دفع ميگردد.(در حدود 8-2 قاشق غذاخوري و يا 3/1 فنجان) هر ميلي ليتر يک گرم وزن دارد. هر ميلي ليتر معادل يک هزارم ليتر است.

- در هر قاعدگي بطور متوسط 16 ميلي گرم آهن از بدن دفع ميگردد.

- خون دفع شده به همراه بافت تخريب شده لايه پوشاننده رحم برنگ قرمز روشن، قرمز تيره و يا قهوه اي تيره ميباشد. خونريزي همراه با لخته هاي خون کوچک و سياه رنگ طبيعي است.

- طي قاعدگي خيس شدن 6-5 پد (نوار بهداشتي) و يا تامپون در روز طبيعي است.

- سيکل قاعدگي توسط هيپوتالاموس و غده هيپوفيز کنترل ميگردد.

- براي آنکه يک زن از سيکل قاعدگي طبيعي و منظمي برخوردار باشد بايستي عملکرد هيپوتالاموس، غده هيپوفيز، تخمدانها و رحم کاملا طبيعي باشد.

- همچنين آناتومي دستگاه تناسلي زن بايستي نرمال باشد تا خون بتواند بسهولت از بدن دفع گردد.

1- فقدان عادت ماهانه (آمنوره)(AMENORRHEA):

* آمنوره اوليه: هنگامي ست که دختر نوجوان نخستين عادت ماهانه خود را تجربه نميکند. (فقدان کامل قاعدگي  در زمان بلوغ). در صورتي که دختري در سن 16 سالگي قاعده نشده باشد و يا تا سن 14 سالگي صفات ثانويه جنسي در وي پديد نيامده باشد، ميبايست به پزشک مراجعه کند. علل آمنوره اوليه بلوغ ديررس ميباشد که در دختران ورزشکار و يا خيلي لاغر شايع ميباشد. نابهنجاريهاي مادرزادي نظير غير طبيعي بودن ساختمان اعضاي تناسلي و يا فقدان آنها، مسدود بودن کامل پرده بکارت و نشانگان ترنر(TURNER SYNDROME) -اختلالات غدد درونريز، اختلالات  تغذيه اي و بيماريهاي عمومي بدن نيز در بروز آمنوره اوليه دخيل ميباشند.

* آمنوره ثانويه: هنگامي ست که زن قبلا قاعدگي را تجربه کرده است اما ناگهان قاعدگي  وي قطع مي گردد.

علل آمنوره ثانويه:

1-حاملگي.
2-شير دهي.
3-يائسگي و يا يائسگي پيش رس(پيش از 40 سالگي).
4-جراحي و برداشتن رحم(هيسترکتومي) و تخمدانها.
5-قطع مصرف قرصهاي ضد بارداري و يا ديگر روشهاي جلوگيري از بارداري هورموني.
6-مصرف قرصهاي ضد بارداري.
7-تومورهاي غده هيپوفيز.
8-اختلالات تغذيه اي نظير پرخوري عصبي وبي اشتهايي عصبي.
9-مصرف برخي داروها مانند کورتيکواستروئيدها و داروهاي ضد افسردگي.
10-اختلالات و نارساييهاي تخمداني. کيست و تومورهاي تخمداني.
11-اختلالات غدد درون ريز نظير نشانگان کوشينگ(CUSHING`S SYNDROME) که در آن سطح کورتيزول و هورمون آدرنال(فوق کليوي) افزايش مي يابد. و يا کم کاري و پر کاري تيروئيد.
12-استرس ها و تنشهاي جسمي و عاطفي. استرسهاي ناشي از سفر، شغل و يا امتحان دادن.
13-کاهش سريع وزن.و يا چربي ناکافي در بدن.
14-چاقي و افزايش وزن ناگهاني. ميزان زياد چربي در بدن فرآيند تخمک گذاري را مختل ميکند.
15-ورزش و فعاليتهاي بدني شديد، سنگين و مستمر.
16-بيماريهاي مزمن نظير ورم مخاط روده بزرگ(COLITIS)، نارسايي کليوي، ديابت کنترل نشده، سل، کم خوني و امراض کبدي.
17-شيمي درماني.

18-بيماريهاي مزمن رواني نظير افسردگي.

19-افزايش هورمونهاي پرولاکتين و تستوسترون.

20-مصرف مواد مخدر و روانگردان.

21-باريک بودن گردن رحم.

* قطع يک دوره قاعدگي در صورت رد احتمال حاملگي نياز به مراجعه به پزشک ندارد، اما چنانچه بيش از يک دوره قاعده نشديد حتما به پزشک مراجعه کنيد.

2- خونريزي شديد طي قاعدگي (منوراژ)(MENORRHAGIA):

به خونريزي شديد و طولاني مدت قاعدگي اطلاق ميگردد. علايم آن:

1-طول کشيدن قاعدگي بيش از 7 روز.
2-خيس شدن  کامل حداقل يک پد بهداشتي و يا تامپون در يک ساعت و ادامه يافتن اين وضع تا ساعتهاي متمادي.
3-مشاهده لخته هاي خوني بزرگ طي قاعدگي.
4-نياز به تعويض نوار بهداشتي و يا تامپون در طول شب.
5-ايجاد اختلال در فعاليتهاي روزمره مانند خريد کردن و به سر کار رفتن.
6-کم خوني (سرگيجه، ضعف عمومي بدن، رنگ پريدگي)

علل منوراژ:

1-از تعادل خارج شدن هورمونها. آندومتر (لايه پوشاننده رحم) بيش از حد توسعه مييابد، بنابراين تخريب و ريزش آن با خونريزي بيشتري همراه است.
2-پر کاري و يا کم کاري تيروئيد.
3-فيبروئيد رحمي (تومور خوش خيم رحم)
4-پوليپ رحمي (تودهه اي خوش خيم بروي ديواره رحم)
5-کيست رحمي (کيسه هاي پر از مايع خوش خيم)
6-اختلال در عملکرد طبيعي تخمدانها.
7-عوارض جانبي استفاده از دستگاه داخل رحمي(IUD).
8-حاملگي خارج رحمي (اکتوپيک) و يا سقط چنين.
9-سرطان گردن رحم و يا تخمدانها.
10-مصرف برخي داروها نظير داروهاي ضد انعقاد خون و ضد التهاب.
11-عفونت و التهاب لگن، رحم و يا مهبل، اندومتريوز (بافت پوشاننده رحم در محلي خارج از رحم رشد مي يابد)، نارسايي هاي کليوي و کبدي و شيمي درماني.
12-فعاليت بدني سنگين و طولاني مدت.

* از آنجايي که منوراژ منجر به کم خوني ميگردد مراجعه به پزشک ضروري است.

3- لکه بيني و خونريزي بين قاعدگي (متروراژ)(METRORRHAGIA):

لکه بيني و خونريزي خفيف بين پريودها در دختران نوجوان و يا در طي تخمک گذاري در دختران جوان امري طبيعي است اما مشاوره با پزشک توصيه ميگردد. لکه بيني و خونريزي بين قاعدگي درزنان 40 سال به بالا ميتواند نشانه اغاز دوره پيش يائسگي باشد.

علل خونريزي و لکه بيني بين دو چرخه:

1-پوليپ و يا فيبروئيد رحم.و اندومتريوز.
2-عفونت مهبل - صدمه وارد شدن به مهبل-خشکي ديواره مهبل به علت کاهش استروژن پس از يائسگي.
3-عوارض زايمان مانند سقط جنين و يا حاملگي خارج رحمي.
4-نوسانات سطح هورمونها.
5-کم کاري تيروئيد.
6-قطع ويا از سر گيري مصرف قرصهاي ضد بارداري و يا استروژنها.
7-از عوارض استفاده از دستگاه داخل رحمي(IUD) خونريزي خفيف است.
8-مصرف داروهاي ضد انعقاد خون.
9-استرس و تنش.
10-شيردهي در زنان شيرده.
11-سرطان گردن رحم.

* لکه بيني و خونريزي بين قاعدگي در موارد زير خطرناک است :

1-در دختراني که هنوز به سن بلوغ نرسيده اند و يا کمتر از 10 سال سن دارند.
2-در زناني که بيش از 50 سال سن دارند.
3-لکه بيني خفيف در دوران حاملگي طبيعي است اما هرگونه خونريزي بايستي توسط پزشک ارزيابي گردد.
4-لکه بيني و خونريزي بين قاعدگي دردناک،با حجم زياد و طولاني مدت.

نکته:مصرف آسپرين مدت زمان و شدت خونريزي را افزايش ميدهد بنابراين از مصرف آن خودداري کنيد.

نکته:بيماريهاي تيروئيدي و يا مصرف قرصهاي ضد بارداري از ميزان  حجم خونريزي ماهانه شما ميکاهند.

4- قاعدگي دردناک(ديسمنوره)(DYSMENORRHEA):

ديسمنوره اوليه: انقباضات دردناکي است که با نابهنجاريهاي فيزيکي همراه نبوده و معمولا 3 سال پس از آغاز نخستين قاعدگي(بلوغ) در خانمها تجربه ميشود. اين درد يا همزمان با قاعدگي و يا از چند ساعت قبل و يا 2-1 روز پيش از قاعدگي آغاز ميگردد. ديسمنوره اوليه با افزايش سن و يا پس از زايمان کاهش مي يابد.

ديسمنوره ثانويه: اين درد داراي يک علت زمينه اي بوده و با نابهنجاري جسمي  نظير اندومتريوز، پوليپ رحمي، عفونت لگن، استفاده از IUD و يا فيبروئيد رحمي همراه است.

علايم ديسمنوره:

1-درد مبهم، ضربان دار و شبيه دل پيچه در ناحيه تحتاني شکم.
2-دردي که بسمت پايين کمر و رانها کشيده ميگردد.
3-علايم نادر: حالت تهوع و استفراغ-تعريق بدن-سرگيجه-اسهال و يا يبوست-ضعف-افسردگي-اضطراب و تحريک پذيري.

علل ديسمنوره اوليه

1- بمنظور کمک به بيرون راندن بافت تخريب يافته رحم، رحم منقبض ميگردد. انقباض عضلات رحم توسط پروستاگلاندينها صورت ميگيرد. افزايش سطح اين شبه هورمونها که در التهاب و درد نقش دارند، ديسمنوره اوليه را پديد مي آورد.
2-تنگ بودن گردن رحم.

عوامل تشديد کننده ديسمنوره:

استرس+کافئين+نيکوتين+ورزش نکردن+تغذيه نامناسب.

نکته: مصرف داروهاي ايبوپروفن، ناپروکسن و مفناميک اسيد توليد پروستاگلاندينها را مهار ميکند.

ساير روشهاي تسکين ديسمنوره:

1-کاهش مصرف شکر،سديم و کافئين.
2-سيگار نکشيد و از مصرف الکل خودداري کنيد.
3-مصرف مکملهاي کربنات کلسيم و ويتامين B6.
4-مصرف استامينوفن.
5-بطور منظم ورزش کنيد.ورزش کردن باعث ترشح اندروفين ،که يک مسکن درد طبيعي ست، ميشود.
6-حمام آب گرم و يا قرار دادن کيسه آب گرم روي شکم.
7-مصرف قرصهاي ضد بارداري از درد قاعدگي به ميزان قابل توجهي ميکاهد.

نشانگان پيش از قاعدگي(PMS):

به مجموعه اي از تغييرات رفتاري،خلقي و جسمي زنان پيش از قاعدگي اطلاق ميگردد. نوع شديد اين اختلال (PMMD) نام دارد که فرد را کاملا ناتوان ميسازد.

علايم نشانگان پيش از قاعدگي: (150 علامت براي اين نشانگان از سوي زنان گزارش شده که به مهمترين و شايعترين آنها اشاره ميکنيم):

1- نوسانات خلقي و رفتاري: افسردگي-تحريک پذيري-خشم ناگهاني-گريه-زودرنجي-افزايش ميل جنسي-اضطراب-فراموش کاري-کاهش تمرکز-حساسيت به سروصدا-بي خوابي-خشونت-پرخاشگري-احساس نااميدي-پريشاني و سردرگمي-بي حوصلگي-کسالت.

2-تغييرات فيزيکي:حساس شدن و بزرگ شدن سينه ها-احساس نفخ و پف کردگي-ميگرن-سردرد-ورم دستها و پاها-کمر درد-کاهش انرژي-ضعف-احساس تهوع-گرفتگي عضلات-تکرار ادرار-افزايش وزن بعلت احتباس آب-تغيير در اشتها-درد مفاصل-ويار به خوردن غذاهاي شيرين و ياشور و پر نمک.

3- نشانگان پيش از قاعدگي آسم، آلرژي، صرع و افسردگي را تشديد ميکند.

چه مدت بطول مي انجامد:

نشانگان پيش از قاعدگي معمولا يک روز قبل از قاعدگي ايجاد شده و به محض قاعده شدن خانمها رفع ميگردد.اما آغاز آن در برخي افراد از 7-5 روز قبل و در برخي از 15 روز قبل از قاعدگي بوده که تا موعد  قاعدگي ادامه مي يابد.

علل نشانگان پيش از قاعدگي:

* علت اصلي آن ناشناخته است اما عوامل زير را در بروز اين اختلال  دخيل ميدانند:

1-نوسانات هورمونهاي استروژن و پروژسترون.
2-تغيير در انتقال دهنده هاي عصبي در مغز نظير:کاهش سطح سروتونين و اندروفين.
3-مصرف الکل و يا نوشابه هاي گاز دار.
4-کمبود برخي ويتامينها و مواد معدني.

نحوه پيشگيري و درمان:

1-مصرف قرصهاي ضد افسردگي نظير فلوکستين و پاراکستين.
2-مصرف داروي ديکلوفناک.
3-مصرف داروهاي ادرارآور(ديورتيکها).
4-استراحت کافي.
5-کاهش مصرف شکر و نمک به خصوص يک هفته قبل از قاعدگي.
6-افزايش مصرف غذاهاي پر فيبر، سبزيجات، ميوه ها و دانه هاي کامل.
7-مصرف کلسيم و منيزيوم.
8-مصرف مولتي ويتامين. به ويژه ويتامينها B6 و E.
9-حمايت عاطفي از سوي اطرافيان در تعديل اين حالات بسيار موتر است.
10-مصرف ادرارآورهاي (ديورتيکهاي) طبيعي مانند: مارچوبه،هندوانه و يا  خيار.   

چند راهکار براي پيشگيري از اختلالات قاعدگي:

1-وزن خود را کنترل کنيد.
2-چنانچه از قرصهاي ضد بارداري استفاده ميکنيد آنها را طبق دستور، روزانه در يک ساعت مشخص مصرف کنيد. قرصهاي هورمون درماني نيز همين طور.
3-استرس خود را تحت کنترل در آوريد.
4-از داروهاي ضد التهابي غير استروئيدي نظير IBUPROFEN و NAPROXEN استفاده کنيد. چرا که خونريزي قاعدگي را کاهش ميدهند. مصرف اين قرصها را از روز نخست قاعدگي آغاز و تا پايان قاعدگي ادامه دهيد.
5-از مصرف مشروبات الکلي و سيگار خودداري کنيد.
6-ميان کار و استراحت تعادل برقرار سازيد.
7-بطور منظم ورزش و فعاليت بدني سبک داشته باشيد .